Verder bouwen aan proactieve dienstverlening
Reactie VDP op de Internetconsultatie wet proactieve dienstverlening toeslagen
Als Vereniging Directeuren Publieksdiensten (VDP) steunen we het wetsvoorstel proactieve dienstverlening toeslagen. We zien dat als een volgende belangrijke stap om te bouwen aan een proactieve overheid.
De opzet van de wet sluit aan bij de overheidsbrede visie op proactieve dienstverlening (opent in nieuw tabblad). Daarnaast bevat de wet een aantal punten die gemeenten helpen om met andere overheden als één overheid te handelen en het niet-gebruik van regelingen tegen te gaan. Dit is vooral belangrijk rond levensgebeurtenissen en voor inwoners in kwetsbare situaties die met meerdere overheidsinstanties te maken hebben.
De vraag of het toeslagensysteem zelf vereenvoudigd of opgeheven kan worden, wordt nu niet gesteld. Terwijl dat juist voor betrouwbare overheidsdienstverlening van groot belang is. Aan onze steun aan het wetsvoorstel proactieve dienstverlening toeslagen voegen we daarom de algemene oproep toe om te onderzoeken welke verdere vereenvoudigingen vanuit ‘Slagvaardige overheid’ mogelijk zijn.
Voor het vervolg van dit wetgevingstraject geven we graag 3 aandachtspunten mee.
1. Streef naar eenvoud en één overheidsbrede wet proactieve dienstverlening
Proactieve dienstverlening is één van de grondprincipes die door de ministeriële Taskforce wordt gehanteerd om de overheid slagvaardiger te maken. Maar kan het werken aan Proactieve dienstverlening zelf niet ook slagvaardiger?
Het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening SZW is in een vergevorderd stadium en is klaar voor behandeling in het parlement. Met het wetsvoorstel proactieve dienstverlening toeslagen komt er een belangrijke uitvoeringsorganisatie bij die proactief werkt. Maar we missen nog steeds belangrijke instanties zoals de Belastingdienst en DUO en alle andere uitvoerende overheidsorganisaties. Dit regelen in een serie separate wetsvoorstellen voor iedere uitvoeringsorganisatie lijkt ons niet slagvaardig. Het juridisch kader raakt daarbij ook versnipperd.
Daarmee lopen we het risico dat de uitvoeringspraktijk niet eenvoudiger maar juist complexer wordt. We roepen daarom op om te komen tot één overheidsbrede wet proactieve dienstverlening. Door rafelrandjes en onduidelijkheden tussen de verschillende wetten voor proactieve dienstverlening te voorkomen kunnen overheidsdienstverleners hun werk doen binnen een duidelijk kader. Ook neemt daardoor het niet-gebruik van regelingen op een betrouwbare manier af.
2. Proactieve gegevensdeling is goed, maar voor ‘warme overdracht’ is meer nodig
Dagelijks zien wij onze gemeenten inwoners die met meerdere overheidsorganisaties te maken hebben. Inwoners in een kwetsbare en complexe situatie die als eerste bij ons aankloppen. In sommige gemeenten zijn hiervoor speciale overheidsbrede loketten om deze inwoners te helpen.
Het wetsvoorstel maakt een ‘warme overdracht’ van dossiers tussen overheidsinstanties mogelijk, maar het blijft onduidelijk hoe deze eruit gaat zien. Vanuit onze praktijk heeft telefonisch of persoonlijk contact tussen uitvoeringsorganisaties de voorkeur boven een eenvoudige inzage in gegevens. Hierdoor kunnen gemeenten en overheidsbrede loketten inwoners slagvaardiger ondersteunen met proactieve gegevensdeling.
Extra aandachtspunt hierbij is de uitwisseling tussen Dienst Toeslagen en andere uitvoeringsorganisaties. Het wetsvoorstel lijkt uit te gaan van éénrichtingsverkeer, maar de uitwisseling zou beide kanten op moeten gaan. Hierdoor krijgen inwoners eenvoudiger de ondersteuning die ze nodig hebben en maakt het niet uit bij welke uitvoeringsorganisatie ze beginnen.
3. Schaal succesvolle experimenten snel op zodat inwoners in heel Nederland profiteren van proactieve dienstverlening
Het wetsvoorstel regelt het opzetten en uitvoeren van experimenten met proactieve dienstverlening. In het wetsvoorstel zien wij voldoende kaders die een zorgvuldige aanpak mogelijk maken. Tegelijk zien we ook voldoende waarborgen waardoor inwoners de voordelen van deze experimenten ervaren zonder onevenredig last te hebben van nadelen die tijdens de experimenten ontdekt worden.
Als een experiment geslaagd is, dient de werkwijze snel overheidsbreed te worden toegepast, zodat er op veel grotere schaal van de verbetering kan worden geprofiteerd. Met name bij experimenten met proactief toekennen (zoals het ‘Fieldlab Forward: proactief zorgtoeslag aanbieden voor 18-jarigen’ (opent in nieuw tabblad)), waardoor mensen tijdig en ‘als vanzelf’ krijgen waar ze recht op hebben. Daarmee wordt voorkomen dat hun problemen onnodig groot of groter worden. Te lang werken met experimenten maakt het voor de burger bovendien minder overzichtelijk: welke regeling is wel proactief en welke niet? Snelle opschaling van succesvolle pilots en deze structureel doorvoeren is dan ook meer dan gewenst.
Steun en aanmoediging
Tot slot willen we graag nogmaals onze steun voor dit wetsvoorstel uitspreken. En daarnaast het kabinet aanmoedigen de extra stappen te zetten waardoor het voorstel nog meer bijdraagt aan een betrouwbare en slagvaardige overheid. Als VDP dragen we hier graag aan bij.
Meer informatie en contact
Thera Olthof heeft namens de VDP op 25 augustus 2026 deze reactie op de Internetconsultatie proactieve dienstverlening toeslagen ingediend. Je kunt onze reactie hieronder downloaden als pdf.
Voor vragen en opmerkingen over dit position paper kun je contact opnemen met Thera Olthof, voorzitter van de VDP:
Bekijk meer artikelen
Inbreng VDP bij het wetsvoorstel Proactieve Dienstverlening SZW
- Proactieve dienstverlening
Het Overheidsloket: gezamenlijke overheidsdienstverlening in Enschede
- Klantcontact
- Overheidsbrede dienstverlening
Ketens boven silo’s: waarom data delen essentieel is voor betere overheidsdienstverlening
- Digitalisering
- Proactieve dienstverlening