Common Ground simpel uitgelegd
Wat hebben standaardiseren, open source, collectiviseren, communities en componenten met Common Ground te maken? Wat betekent dat voor je gemeente? En hoe kun je ermee aan de slag?
Inhoud van dit factsheet:
Van gesloten taakapplicaties…
Gemeenten zijn gewend te werken met taakapplicaties van leveranciers. Die bieden een ‘totaaloplossing’ voor een bepaald proces. In die totaaloplossing zitten allerlei onderdelen, bijvoorbeeld een formulier, de workflow, de opslag van data, een archieffunctie of de autorisatiefunctie. In de ICT noem je zo’n onderdeel: een component.
Verschillende taakapplicaties hebben vaak dezelfde soort componenten. Dat is erg duur en inefficiënt: je betaalt meerdere keren voor een technisch onderdeel dat in elke taakapplicatie hetzelfde soort werk doet.
…naar werken met componenten
Common Ground (CG) gaat juist uit van die losse (maar wel samenwerkende) componenten. Zo is er één component voor alle workflowtaken (GZAC), één component voor alle formulieren (Open Formulieren), één autorisatieregister, één archiefcomponent, enzovoorts. Dit soort componenten die in veel processen gebruikt worden, noemen we generieke componenten.
Het goede nieuws: zo’n generieke component hoef je maar 1 keer aan te schaffen. Hierdoor worden taakapplicaties ‘kleiner’ en dus goedkoper.
Componenten rijgen: makkelijker dan je denkt
Gemeenten moeten handig(er) worden in het aan elkaar rijgen van de componenten. Vaak doen leveranciers dat voor ons, maar we moeten zelf ook weten hoe het werkt. Dat is minder ingewikkeld dan mensen vaak denken. En het helpt je om betere opdrachten te maken voor de leveranciers of wie die componenten ook maar combineert.
Bij de overgang naar CG, wordt een taakapplicatie niet 1-op-1 vervangen. Maar de nieuwe applicatie wordt ‘opgebouwd’ uit bestaande (of nog te ontwikkelen) componenten. Het gesprek tussen de vakafdeling en de ICT-afdeling verandert daardoor: geen bestelling van een totaaloplossing, maar combineren wat nodig is. Daarvoor kun je afkijken hoe andere gemeenten componenten aan elkaar geregen hebben. En programma Common Ground (opent in nieuw tabblad) kan je op weg helpen.
Samenwerken in open source communities
De componenten van Common Ground worden gemaakt als open source software. Open source wil zeggen dat de broncode op internet staat. Daardoor kunnen alle gemeenten (en anderen) het gebruiken.
Het (door)ontwikkelen van een component is een samenwerking van gemeenten en leveranciers. Die samenwerking is georganiseerd in een community, die het intellectueel eigendom van de component heeft. Dus de community bepaalt wat er aan zo’n component wordt doorontwikkeld, in welk tempo en wat prioriteit heeft. De leverancier brengt de technische kennis in en bouwt. In een service-level agreement (SLA) leg je als community vast welke eisen je stelt, tegen welke prijs en met welke leverancier(s).
Waarom betaal je voor open source?
Open source is niet gratis. Iedere component, ook als er géén nieuwe functies bij komen, moet onderhouden worden. Natuurlijk moeten veiligheidslekken gedicht worden, maar ook een combinatie van componenten moet blijven werken. Als 1 component verandert, zijn soms ook aanpassingen nodig in andere componenten die jouw gemeente daaraan geregen heeft.
Broncodebeheer regelt dat je dit weet over elke update van een component. Hierdoor kunnen gemeenten een component veilig gebruiken in applicaties die inwoners en ondernemers gebruiken om zaken met hun gemeente te regelen. Daarom betaalt iedere gebruiker van een component mee het broncodebeheer daarvan.
Rol van gemeenten in een community
In de community rond een component zitten meerdere gemeenten. De bijdrage van elke gemeente aan een community kan verschillen. De ene gemeente brengt kennis in, terwijl de andere liever wat meer geld, een projectleider of iets anders levert. Sámen zorg je voor een mooi product dat langere tijd gebruikt kan worden.
Groot voordeel: de kosten per gemeente zijn beperkt doordat je samen investeert. De verdere (door)ontwikkeling bepaal je in beginsel ook samen met de andere gemeenten. Daardoor komt een wens vanuit jouw gemeente soms niet op de gezamenlijke ‘roadmap’, omdat andere gemeenten het niet of minder belangrijk vinden.
Goede afspraken over de samenwerking
In dat soort situaties kan een community ruimte bieden aan ‘lokaal versnellen’, zolang hierdoor de andere functionaliteiten niet gehinderd worden. Je ontwikkelt dan als gemeente in je eentje de gewenste functionaliteit. En je gemeente investeert dan ook als enige.
De gemeenten die samenwerken in een community, kunnen het beste een convenant afsluiten. Daarin maak je ieders inbreng helder en ontstaat er een solide basis voor meerjarige samenwerking. Programma Common Ground heeft voorbeelden van dit soort convenanten en kan je community ondersteunen met een communitymanager.
Gemeenten die een component gaan gebruiken, kunnen alvast kennismaken met de bijbehorende community. Fieldlabs of een bezoek aan een collega-gemeente zijn hiervoor het handigst. Zo ontdek je wie jouw gemeente het beste kan vertegenwoordigen in de community.
Componenten inkopen
Als je een (combinatie van) CG-component(en) gaat gebruiken, hoef je meestal géén aanbesteding te doen. Want de software is open source en dus vrij te gebruiken. Je begint vaak met een Proof of Concept (PoC) om te kijken of de gekozen combinatie werkt in jouw gemeente. Daar kun je gewoon mee beginnen.
Wat je misschien wél moet aanbesteden: de SLA voor broncodebeheer en (door)ontwikkel opdrachten, beide afhankelijk van de omvang.
Inkopen doe je samen
Ook de afdeling inkoop moet dus goed weten hoe CG werkt. Bij aanbestedings- of inkoopvragen kunnen inkoop, de vakafdeling én ICT het beste samen kijken wat nodig, wenselijk en mogelijk is binnen de bestaande ICT-opzet van de gemeente.
De stappen in het inkoopproces moeten dan ook zijn:
- Is de oplossing van de vraag al beschikbaar of te bouwen met bestaande CG-componenten?
- Zo niet, is het met kleine aanvullingen (doorontwikkelingen) mogelijk te maken met CG-componenten?
- Als dit niet kan, dan alsnog een taakapplicatie inkopen; eventueel met een kortere contractduur als binnen afzienbare tijd CG-componenten beschikbaar komen.
Programma Common Ground (opent in nieuw tabblad) kan je helpen met het antwoord op stap 1 en 2. Het heeft ook modelovereenkomsten voor ontwikkel- en beheeropdrachten voor open source-leveranciers.
Collectiviseren en Common Ground
Zoals het er nu uitziet, komt er een collectieve voorziening voor laag 1, 2 en 3: de registers van brondata, de ontsluiting via API’s en de integratie naar de andere lagen. Dit kan je gemeente dan als een SAAS afnemen.
Vervolgens kun je je focussen op de processen (laag 4) en de interactie met inwoners en ondernemers (laag 5). Aan leveranciers van een specifieke applicatie moet je dan natuurlijk de (in feite doodgewone) eis stellen dat ze aansluiten op die voorziening. Met de grotere leveranciers, zoals Pink en Centric, wordt die eis centraal vormgegeven.
Wat betekent dit voor de budgettering?
Zo’n voorziening en de regie erop is niet gratis. De VNG-ledenvergadering besluit hoe dit betaald gaat worden. Hoe de financieringsvorm ook wordt, je zult als gemeente bij gaan dragen aan deze gemeenschappelijke voorziening. Omdat je veel kunt hergebruiken, kun je dat bedrag minstens weer terugverdienen (vooral op de bovenste 2 lagen).
Gemeenten moeten daarom hoogstwaarschijnlijk hun budgettering anders organiseren. Er zijn nu ICT-budgetten per gemeente, vaak per afdeling. Daarvoor in de plaats komt een collectieve betaling (waarschijnlijk een bedrag per inwoner).
ICT anders budgetteren
Als verschillende afdelingen dezelfde CG-component gebruiken, heeft dat invloed op ICT-budgetten die per afdeling georganiseerd zijn. Want als je een workflow-component gebruikt, begin je misschien op 1 afdeling, maar gaan steeds meer afdelingen dezelfde component gebruiken. Daarom is het handig om alvast na te denken over de toewijzing van de kosten in de begroting van jouw gemeente.
Personeel en bestuur
Deze veranderingen in ICT, vakafdelingen en inkoop hebben effect op de medewerkers die daar werken. De samenwerking tussen deze afdelingen verandert. Er is minder functioneel beheer nodig door de collectieve voorziening én het werken in communities. Technisch beheer verandert, zeker in het begin als oud en nieuw naast elkaar draaien.
Er zijn ook aanpassingen nodig in beleid en aansturing. Het allerbelangrijkste: neem de implementatie van CG op in de strategie van ICT én van Dienstverlening. Vervolgens ook in de andere domeinen. Bepaal samen volgorde, draagkracht, implementatiesnelheid, veranderbereidheid. Je komt alleen op het goede punt uit als iedereen de verandering kan bijhouden.
Zorg ook voor bestuurlijk draagvlak. Je zult extra investeren en rendement duurt wat langer. Bereid je bestuurder daarop voor. De financiële business case is belangrijk, maar de maatschappelijke waarde van CG kan niet genoeg benadrukt worden.
Meer weten
Dit factsheet is geschreven door Jorinde ter Mors (programma Common Ground (opent in nieuw tabblad)) en geredigeerd door het bureau van de VDP. Hieronder kun je deze downloaden als pdf.
Op de website van programma Common Ground vind je meer hulp bij de overgang naar Common Ground:
- Handvatten voor Common Ground (opent in nieuw tabblad)
- Bestaande communities (opent in nieuw tabblad)
Contact met Common Ground
Is de uitleg nog niet simpel genoeg? Stel je vraag aan programma Common Ground via commonground@vng.nl.
Bekijk meer artikelen
KISS: klantcontacten simpel registreren
- Common Ground
- Klantcontact
Signaalmanagement meet ‘hartslag’ van Rotterdam
- Common Ground
- Klantonderzoek
- Visie op dienstverlening
De uitvoering telt: dienstverlening in de nieuwe bestuursperiode
- Common Ground
- Digitalisering
- Visie op dienstverlening